Jakobini :
Nazwy:
1) Klub Bretoński (1789)
2) Stowarzyszenie Rewolucji (Societe de
3) Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji (1790)
4) Stowarzyszenie Jakobinów Przyjaciół Wolności i Równości (Societe des Jacobins Amis de
Członkowie:
1) o umiarkowanych poglądach:
a) Honore Gabriel Riqueti de Mirabeu (1749-1791)
b) Emmanuel Joseph Sieyes (1748-1836)
c) Maria Joseph de
2) o poglądach skrajnie lewicowych:
a) Maksymilien Marie Isydore de Robespierre (1758 – 1794)
b) Antonie Louis Leon de Richeborg de Saint-Just (1767-1794)
Historia klubu jakobinów:
W kwietniu 1789 roku deputowani Bretonii potajemnie się spotykali, aby dysputować nad sytuacją Francji. 30 kwietnia (a więc jeszcze przed zwołaniem Stanów Generalnych, co nastąpiło 5 maja 1789) utworzyli oni własny komitet, ale mogli do niego należeć także deputowani z poza Bretonii. Tak powstał Klub Bretoński, którego członkami byli m.in. Jean Sylvain Bailly (1736-1793), Sieyes, Mirabeu, bracia Lameth (Aleksandre, Charles i Theodor), ks. Henri Gregoire (1750-1831) i Robespierre. Klub Bretoński daleki był jeszcze od radykalizmu, którym charakteryzowali się jakobini.
Jeszcze w 1789 roku doszło do pierwszej zmiany nazwy klubu. Klub Bretoński przekształcił się w Stowarzyszenie Rewolucji, do którego mogli należeć już nie tylko deputowani. Stowarzyszenie Rewolucji wynajęło na swoje obrady refektarz klasztoru dominikanów, przy ulicy Saint-Honore. W Paryżu dominikanów zwano jakobinami.
W 1790 roku zmieniono siedzibę na bibliotekę klasztorną oraz nazwę, która brzmiała odtąd Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji. Istotnie większość jego członków była zwolennikami monarchii konstytucyjnej, jednak część domagała się wprowadzenia republiki. W sierpniu 1790 w całej Francji działały już 152 kluby jakobińskie.
W 1791 roku Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji obradowało w kościele. Mniej radykalni członkowie (Sieyes, Mirabeu,
a) prawicowy z Jacquesem Pierre’m Brissotem (1754-1793) na czele (stąd nazwa brissotyści) – z nich wykształciło się ugrupowanie żyrondystów
b) lewicowy z Robespierrem na czele, który był przeciwny wojnom z sąsiadami, ponieważ uważał, że Francja nie jest do nich przygotowana.
W 1791 roku liczba klubów jakobińskich wzrosła do ok. tysiąca.
Rok później przyjęto ostatnią nazwę – Stowarzyszenie Jakobinów Przyjaciół Wolności i Równości.
W 1793 roku jakobini wykorzystując niezadowolenie ludności paryskiej po wcześniejszych przegranych na froncie (choć całą wojnę wygrała Francja) ogłosili swoją dyktaturę po uprzednim aresztowaniu żyrondystów w 1792 roku. Początkowo jakobini mieli poparcie ludu paryskiego, lecz stosowali terror także w sytuacji, gdy zagrożenie wewnętrzne i zewnętrzne rewolucji osłabło. Takie działanie spowodowało utratę popularności klubu. Rozprawa w marcu 1794 roku z przywódcami kordelierów pogłębiła nieufność ludu Paryża do Robespierre’a i jego współpracowników. Nowa fala terroru (w dniach 10 czerwca – 27 lipca 1794 zabito 1376 osób) przyczyniła się do upadku dyktatury jakobinów. 9 thermidora roku II (27 lipca 1794) dyktatura ta została obalona, a przywódców jakobinów (m.in. samego Robespierre’a i Saint-Justa) stracono dzień później.
Żyrondyści:
Członkowie:
a) Jacques Pierre Brissot (1754 - 1793)
b) Jean Maria Roland (1734 - 1793)
c) Jerome Petion de Villeneuve (1756 - 1794)
d) Charles Francis Dumouriez (1739 – 1823)
e) Jean Francis Condorcet (1743 – 1794)
f) Maximin Isnard (1755 – 1825)
g) Joseph Sercan
h) Manon Roland de
Historia klubu żyrondystów:
Klub żyrondystów wyodrębnił się w 1791 roku z prawicowej grupy jakobinów (wówczas Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji). Przewodził mu J. Brissot. Jego współpracowników nazywano brissotystami lub rolandystami (nazwa od miejsca spotkań – salonu pani Manon Roland)
Żyrondyści nie mieli określonego programu politycznego (reprezentowali poglądy średniego mieszczaństwa – chcieli ograniczyć rolę stolicy). Wiemy, że dążyli do przejęcia władzy poprzez chęć obalenia Ludwika XVI, pragnęli republiki, respektowania zasad parlamentaryzmu oraz wojny z Austrią (nie zakładali jednak, że włączą się do niej Prusy, które udzielą poparcia wrogowi). 11 lipca 1792 wprowadzili ustawę La patrie en danger („ojczyzna w niebezpieczeństwie”), która ogłaszała stan wojenny oraz wzywała do broni wszystkich obywateli. Wiosną 1792 żyrondyści uzyskali decydujący wpływ na rządy. Ich hasło brzmiało : „wojna pałacom, pokój chatom”. Okres rządów żyrondystów nie przyniósł zbyt wiele dobrego – w kraju zaczął się głód, a wojsko ponosiło klęski, choć Francji udało się wygrać całą wojnę z Prusami i Austrią, które nie wykazały się pełnym zaangażowaniem.
2 czerwca 1793 roku jakobini doprowadzili do aresztowania żyrondystów i stracenia wielu z nich w kolejnych miesiącach. Mimo ich terroru ugrupowanie żyrondystów zaczęło się odradzać w 1794 roku.
Nazwa „żyrondyści” wzięła się stąd, że w tym ugrupowaniu było wielu posłów z departamentu Gironde [żirąd]
Członkowie:
a) Georges Jacques Danton (1759 – 1794)
b) Camille Desmoulins (1760 – 1794)
c) Jacques Rene Hebert (1757 – 1794)
d) Jean Paul Marat (1743 – 1793)
Historia klubu kordelierów:
Klub założono wiosną 1790 roku w Paryżu, w dawnym klasztorze franciszków-kordelierów (la corde - sznur). Nazywano go także Stowarzyszeniem Przyjaciół Praw Człowieka i Obywatela, gdyż jego zadaniem było czuwanie nad przestrzeganiem zasad Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 26 sierpnia 1789. Przypomnijmy sobie jej najważniejsze hasła: wolność, nienaruszalność własności prywatnej, bezpieczeństwo, opieranie się uciskowi, suwerenność ludu, równość wobec prawa, naród źródłem władzy istniejącej dla pożytku ogółu, tolerancja religijna
Na początku rewolucji kordelierzy byli bardziej radykalni niż jakobini. Działali wśród tzw. biernych obywateli (to znaczy ludzi pozbawionych praw politycznych z racji ubóstwa).
Czołowymi działaczami kordelierów byli Danton, Marat (zasztyletowany 13 lipca 1793 przez żyrondystę Corday), Desmoulins, Hebert. Dantona i Desmoulinsa możemy zaliczyć do polityków o umiarkowanych poglądach, natomiast Heberta do radykałów (nazywanych od jego nazwiska hebertystami) powiązanych z sankiulotami i Komuną Paryską.
Kordelierzy ostro krytykowali jakobinów, za co byli gilotynowani w okresie dyktatury i terroru Robespierre’a . Lider jakobinów oskarżył Dantona o „bycie na usługach” Wielkiej Brytanii i skazał go na śmierć. Egzekucji dokonano 5 kwietnia 1794. 18 dni później zgilotynowano pozostałych członków klubu kordelierów, który w ten sposób przestał istnieć.
Sankiuloci:
Członkowie:
a) Pierre Gaspard Chaumette
b) e) Jean Varlet
c) J.N. Pache
d) f) Jean Theophile Leclerc
e) Ch. P. Rousin
f) Jacques Roux (1752 – 1794)
Historia ugrupowania sankiulotów:
Była to bardzo radykalna grupa. Jej nazwa ma pogardliwy charakter i jest określeniem ludowych działaczy rewolucyjnych noszących długie, luźne spodnie, które sięgały stóp, mimo, że wówczas panowała moda na krótkie. Członkami tego ugrupowania byli drobni rzemieślnicy, robotnicy manufaktur i bezrobotni. Wszyscy byli pozbawieni praw politycznych. Sankiuloci mieli swój udział w obaleniu monarchii i utworzeniu republiki (wrzesień 1792) oraz ścięciu Ludwika XVI (21 styczeń 1793). Domagali się utworzenia rewolucyjnej armii złożonej z nich samych, zwalczania wszelkich przejawów kontrrewolucji, regularnych dostaw żywności po cenie ustalonej przez państwo dla miast. Sankiuloci występowali przeciw liberalnej szlachcie i bogatej burżuazji. Przyczynili się do upadku żyrondystów za co zostali dopuszczeni do funkcji wojskowych i administracyjnych przez jakobinów, którzy przejęli część ich postulatów. Jakobini chcieli sobie podporządkować sankiulotów i w efekcie stracili ich poparcie polityczne. Sankiuloci kilka razy występowali jeszcze w okresie termidoriańskim, ale krwawe stłumienie tych wystąpień na przedmieściach Paryża przez wojsko położyło kres ich ruchowi. Część postulatów sankiulotów przejęło później Sprzysiężenie Równych Francoisa Noela Babeufa (1760 – 1797).