Aulos
Jednym z pierwszych instrumentów był powszechnie znany i popularny AULOS, który jest przedstawiony na wielu ilustracjach z epoki. Występował na przestrzeni całej historii greckiej i rzymskiej muzyki. Zwany był po grecku właśnie aulos, pod taką nazwą znany i dziś, a po łacinie tibia. Składał się z dwóch piszczałek, a każda z nich posiadała stroiki.
Często był błędnie nazywany fletem. Jest to nazwa niepoprawna, gdyż aulos składał się z dwóch (a nie jednej) piszczałek, które muzyk grając trzymał przed sobą. Istniał także instrument podobny do dzisiejszego fletu, tak zwany „aulos poprzeczny”.
Najstarsze zachowane przedstawienie malarskie aulosu pochodzi w przybliżeniu z XIV wieku p.n.e. i znajduje się na sarkofagu odnalezionym w mieście Hagia Triada na Krecie. Wzmianki o tym instrumencie znajdziemy również u Homera w Iliadzie.
Aulos składał się z dwóch piszczałek i stroików wykonywanych z trzciny. Po skończonej grze stroiki wyjmowano z obawy przed ich zniszczeniem. Starożytni nosili aulosy w specjalnych, długich, podwójnych woreczkach, zrobionych ze skóry cętkowanego zwierzęcia, na przykład lamparta. Stroiki umieszczano zaś w małym pudełku, zwanym glottokomeion – „nosiciel stroików”.
Istnieje wiele wizerunków auletow z phorbeia, czyli opasającymi usta skórzanymi taśmami. Nie do końca znamy ich przeznaczenie: być może używano go w celu wywarcia nacisku na wargi, ich utrzymania na zębach, aby odciążyć mięśnie ust. Niektórzy badacze sądzą, iż używano ich po prostu po to, aby aulos „trzymał się na miejscu” w trakcie gry.
Auleci prezentowali oczywiście różne umiejętności, nie każdy od razu stawał się wirtuozem. Na określanie dziwnych dźwięków wydawanych przez początkujących Grecy posiadali aż dwa słowa: krizein (kwiczeć) i cheniazein (gęgać).
Aulosy miały po sześć otworów, numerowanych od strony ustnika kolejno: I K II III IV V . K był otworem przeznaczonym dla kciuka, a V był to otwór korekcyjny, który nie we wszystkich aulosach występował.
Około połowy V w. p.n.e. nastąpił rozwój konstrukcji instrumentu, dokonany przez niejakiego Pronomosa z Teb. Odtąd możliwa stała się gra w trzech skalach.
Kitara
Kitara była najważniejszym instrumentem strunowym używanym przez Greków. Łacińska forma pisowni to: cithara. Istniały dwie podstawowe formy kitary: wcześniejsza, posiadająca okrągłą podstawę i późniejsza o podstawie płaskiej.
Pierwsze źródła ikonograficzne, na których dostrzegamy kiterę to wspomniany już sarkofag na Hagia Triada z XIV w. p.n.e. oraz wazy z Grecji kontynentalnej z VIII w. p.n.e.
Kitara o okrągłej budowie podstawy ustąpiła miejsca tej o podstawie płaskiej. Nowszy typ kitary był popularny w Grecji i Rzymie aż do ostatnich lat Zachodniego Cesarstwa.
Instrument ten był zbudowany z pięciu części: pudła rezonansowego, dwóch spiczastych przedłużeń, dwóch pionowych słupków i poprzecznej belki, na której zawieszone były struny. U dołu instrumentu umocowane były one do strunociągu (zwanego chordotonon), który wykonywano z metalu. Przytrzymywał on wszystkie siedem strun.
Mechanizm strojeniowy umiejscowiony był na poprzecznej belce. Muzyk stroił instrument, szarpiąc struny lewą ręką a prawą korygując strój na belce. Belka była oddzielnym elementem, przymocowanym w taki sposób, że możliwe było jego zdjęcie. W zależności od potrzeby belkę można podnosić lub opuszczać, aby grać w wyższych i niższych tonacjach.
Strun jest siedem, każda nosi własną nazwę. Hypate to struna najbliższa grającego. Struna ta wydawała najniższy dźwięk, mimo iż dosłownie tłumacząc hypate oznacza „pierwsza”, „najwyższa”. Parhypate oznacza po prostu „obok hypate”. Lichanos – „struna wskazującego palca”. Mese – „środkowa”. Trite – „trzecia” (licząc od drugiej strony). Ostatnia struna to nete – „ostatnia”, „najniższa” a przedostatnia – paranete – „obok nete”.
Badaczy zastanawiało, w jaki sposób z siedmiu strun można osiągnąć więcej niż siedem dźwięków. Teorii na ten temat istnieje wiele, żadna jednak nie jest ogólnie przyjęta przez grono naukowców.
Lira
Instrumenty typu kitary i liry były do siebie bardzo podobne, ale zasadniczą różnicą stanowiło to, iż pudło rezonansowe i rama kitary tworzyły jedną całość, wykonaną z tego samego materiału, a pudło liry wykonywano ze skorupy żółwia i skóry zwierzęcej, natomiast jego ramiona z drewna. Słowa „żółw” używano powszechnie jako poetyckiego określenia liry (żółw – greckie: chelys, łacińskie: testudo).
Według mitologii wierzono, że lira została wynaleziona przez Hermesa. Jako miejsce jego narodzin, a zarazem miejsce wynalezienia liry uznaje się Arkadię na środkowym Peloponezie.
Mechanizm strojeniowy, belka poprzeczna, ilość strun są takie same w lirze jak w kitarze. Lira była jednak instrumentem łatwiejszym do opanowania, gra na niej nie wymagała aż tak dużych zdolności jak gra na kitarze.
Istnieje inna odmiana liry, czyli tak zwany barbitos. Instrument ten miał dłuższe struny i niższy strój. Ponoć został wynaleziony przez Terpandra z Lesbos w połowie VII wieku p.n.e. Zbudowany był z takiej samej skorupy żółwia, ale jego ramiona były dłuższe, dlatego skorupa wydaje nam się optycznie mniejsza.
Syringa (syrinks)
Popularnym instrumentem dętym, opartym na zasadzie działania fletu była fletnia Pana, zwana po grecku syrinks, a po łacinie fistula. Od zawsze kojarzono ją z mitem o Panie i uciekającą przed nim Syrinks, która aby się uratować zamieniona została w trzcinę. Trzcinę tę Pan ściął i wykorzystał do stworzenia nowego instrumentu. Fletni tej używali pasterze.
Grecka syrinks była wykonana z piszczałek jednakowej długości, których strój zależał od włożonego do ich wnętrza wosku. Piszczałki robiono najczęściej właśnie z trzciny. Zakres dźwięków takiego instrumentu nie był duży.
Plagiaulos
To wspomniany już wcześniej aulos poprzeczny, zwany po grecku plagios aulos lub skrótowo plagiaulos, a po łacinie obliqua tibia. Podobnie jak syrinks używany był przez środowiska pasterskie.
Plaugiaulos to instrument dęty. Może być trzymany pionowo lub poprzecznie – częściej jednak trzymano go w tej drugiej pozycji. Technika gry musiała być inna niż w przypadku aulosu, w końcu mamy tu do czynienia z jedną a nie dwoma piszczałkami. Trzymano go dwiema rękami, a więc możliwe stało się umieszczenie na nim dziewięciu otworów z dodatkowym otworem strojeniowym, co poszerzyło zakres instrumentu o ponad oktawę.
Harfy
Były mniej popularne od wyżej wspomnianych instrumentów. Na wazach zwykle pojawiają się dwa typy harf. Pierwszy typ ma płaską podstawę, która służy jako płyta rezonansowa, oraz wygięte pionowo ramię, od którego biegną struny umocowane pionowo lub skośnie do podstawy. Ilość strun wahała się między
Drugi typ ma zawsze trzy człony tworzące figurę o kształcie zbliżonym do trójkąta prostokątnego. Najdłuższy człon oddala się ukośnie od muzyka. Struny biegną od niego do podstawy, która pełni funkcję płyty rezonansowej. Ilość strun w obu typach jest taka sama. Różnicą między tymi typami jest także to, że w drugim typie struny najkrótsze znajdują się najdalej od muzyka, zaś w typie pierwszym jest odwrotnie.
Trudno jest przypisać tym kształtom konkretne nazwy. Dla typu drugiego istnieje słowo trigonon, czyli po prostu „trójkąt”.
Jest jedna cecha, która odróżnia harfę od innych instrumentów: na harfach najczęściej grały kobiety.
Istnieje też harfa zwana „poziomą harfą kątową”, która wyglądem przypomina długą łódź. Z jej „masztu” biegną pod kątem struny ku „pokładowi”, czyli płycie rezonansowej. W sztuce greckiej nie zachowały się jednak przedstawienia graficzne tego typu harfy.
Ostatnim rodzajem harfy jest tak zwana harfa wygięta lub łukowa – o wiele mniejsza od pozostałych harf, prawdopodobnie posiadająca dużo wyższy strój. Wyglądem przypomina lutnię, ale jej struny biegną bezpośrednio z „szyjki” do płyt rezonansowej i są różnej długości.
Lutnia
Podobnie jak kitara lutnia posiada struny rozpięte nad podstawnikiem przenoszącym ich drgania na płytę rezonansową. Struny lutni znajdują się w tej samej odległości od płyt i ułożone są do niej prostopadle. Podstawową różnicą jest to, że lutnia posiada tylko trzy lub cztery struny, a także podstrunnicę (chwytnię). Na każdej strunie można osiągnąć pięć dźwięków (przez jej skracanie lub wydłużanie).
Rozróżniamy dwa podstawowe typy lutni. Pierwszy z nich posiada prostokątne pudło rezonansowe i prostą, wychodzącą na bok chwytnię. Drugi typ ma kształt zbliżony do gruszki, bez widocznego oddzielenia pomiędzy płytą rezonansową i szyjką.
Salpnks
To instrument dęty blaszany. Jest podobny do trąbki, różni się od niej jednak pod wieloma względami. Posiada cylindryczny kanał o stałej średnicy. Na końcu znajduje się bulwiaste zakończenie, przypominające kształtem kulę.
Tympanon
To bęben ręczny, ukazywany na wielu ilustracjach. Zwykle jest trzymany w lewej ręce i uderzany palcami lub dłonią prawej ręki. Membranę wykonywano ze skóry. Była ona rozpięta na skorupie w kształcie spodka o głębokości około
Krotala
Innym często przedstawianym na malowidłach instrumentem były krotala (kołatki). Występowały w parach a używały ich najczęściej tancerki. Składały się z dwóch drewnianych płytek z okrągłymi wgłębieniami, które prawdopodobnie łączył napięty, skórzany zawias. Trzymano je między kciukiem a wskazującymi palcami obu rąk.
Czynele (Kymbala)
Kymbala to talerze perkusyjne. Były małe i grube, a ich dźwięk przypominał dźwięk dzwonka.
Jak widać z powyższych rozważań, starożytni muzycy mieli do dyspozycji całkiem pokaźną ilość instrumentów muzycznych. Nie były one oczywiście tak skomplikowane jak instrumenty współczesne, ale to właśnie one dały początek tworzeniu coraz nowszych okazów. Już wtedy, wiele lat temu ludzie doceniali rolę muzyki w życiu człowieka, wiedzieli, że jest ona nieodłącznym elementem rozwoju kultury a także środkiem do wyrażania swoich uczuć i emocji.